ถ้ำลอด ปางมะผ้า

ถ้ำลอด หรือ ถ้ำน้ำลอด อยู่ที่บ้านถ้ำลอด ต.ถ้ำลอด อ.ปางมะผ้า จ.แม่ฮ่องสอน ห่างบ้านสบป่องราว 8–10 กม. (thaiholidayguide 2569, showcaves) ลำน้ำลางไหลลอดภูเขาผ่านถ้ำ จึงเป็นที่มาของชื่อ ถ้ำหลักมี 3 ห้อง คือ ถ้ำเสาหินหลวง มีเสาหินสูงราว 20 ม. ถ้ำตุ๊กตา มีภาพเขียนสีโบราณ และถ้ำผีแมน มีโลงไม้ผีแมน (lovethailand) ในถ้ำไม่มีไฟ ต้องมีไกด์ชาวบ้านถือตะเกียงนำ และนั่งแพไม้ไผ่บางช่วง ดูแลโดยเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าลุ่มน้ำปาย (lovethailand, TrueID 2567) ที่เพิงผาถ้ำลอดเคยพบโครงกระดูกคนอายุราว 13,640 ปี (ศิลปวัฒนธรรม 2568) ส่วนถ้ำลอดในอ่าวพังงาเป็นคนละแห่งกัน

การเดินทาง จากปาย ใช้ทางหลวง 1095 ไปบ้านสบป่องราว 45 กม. (Wikivoyage, travelfish) แล้วเลี้ยวขวาเข้าทางบ้านถ้ำลอดอีกราว 9 กม. ถึงลานจอดรถและจุดขายตั๋ว (lovethailand, showcaves) รวมจากปายเกือบ 50 กม. ขี่มอเตอร์ไซค์ราว 1.5 ชม. (thebackpackingfamily 2568) จากตัวเมืองแม่ฮ่องสอน ใช้ทางหลวง 1095 ไปทางปาย เลี้ยวซ้ายช่วง กม. 138–139 แล้วขับต่ออีกราว 9 กม. รวมราว 77 กม. (lovethailand, showcaves) ไม่มีรถประจำทางถึงถ้ำ ลงรถตู้ที่สบป่องแล้วต่อมอเตอร์ไซค์รับจ้างราว 70–80 บาท หรือเหมารถราว 300 บาท (travelfish ไม่ระบุปี)

เวลาเปิดและค่าใช้จ่าย เปิดทุกวัน แต่เวลาปิดแต่ละแหล่งไม่ตรงกัน thaiholidayguide (2569) บอก 08.00–17.30 น. lovethailand บอก 08.00–17.00 น. TrueID (2567) บอก 08.00–16.00 น. ควรโทรถามก่อน ค่าไกด์พร้อมตะเกียง 150 บาท ต่อกลุ่ม 1–3 คน (Cave Lodge, Wikivoyage) ค่าแพไม้ไผ่ 400 บาท ต่อแพไม่เกิน 3 คน (thaiholidayguide 2569, thebackpackingfamily 2568) แต่ TrueID (2567) เขียนว่าค่าแพราว 550 บาท นั่งได้ 4 คน ควรถามราคาที่จุดขายตั๋ว แหล่งภาษาอังกฤษบอกค่าเข้าเขตรักษาพันธุ์ฯ ราว 200 บาทต่อคน แต่ไม่ได้แยกราคาคนไทย (thaiholidayguide 2569, thebackpackingfamily 2568) ควรโทรถามก่อน ชมครบ 3 ถ้ำใช้เวลาราว 1.5–2 ชม. (thaiholidayguide 2569)

นั่งแพช่วงไหน และดูนกนางแอ่น ช่วงที่แนะนำคือ พ.ย.–ก.พ. (thaiholidayguide 2569) หน้าฝนราว ส.ค.–พ.ย. น้ำสูง อาจไม่มีแพ เดินชมได้บางส่วน (thebackpackingfamily 2568) ถ้ำตุ๊กตาและถ้ำผีแมนอาจเข้าไม่ได้ (showcaves) เช่น พ.ย. 2564 เปิดได้แค่ถ้ำแรก (แนวหน้า 2564) ตอนพลบค่ำราว 18.00 น. นกนางแอ่นบินกลับเข้าถ้ำ แล้วค้างคาวบินออก ดูฟรีที่ปากถ้ำ (Wikivoyage)

ข้อควรระวังและที่พัก พื้นถ้ำเปียก ลื่น ไม่เรียบ บางช่วงเพดานต่ำ ควรใส่รองเท้ากันลื่น ไม่ใส่แตะ (thaiholidayguide 2569) วันที่ 12 ส.ค. 2567 น้ำป่าพาโคลนและเศษไม้เข้าถ้ำ ต้องปิด 1 วันเพื่อทำความสะอาด (แนวหน้า 2567, Thai PBS 2567) ที่พักใกล้สุดคือ Cave Lodge ราว 1 กม. ในศูนย์ฯ มีบ้านพักและที่กางเต็นท์ (lovethailand) ติดต่อศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าถ้ำน้ำลอด โทร 053-617-218 (lovethailand)